In het kort
- Een te hoge leverwaarde (enzymstoornis) is iets anders dan een lever die slecht werkt (functiestoornis). Bij een vetlever heb je vaak het eerste en pas bij cirrose het tweede.
- ALAT zegt het meest over schade aan levercellen. ASAT zit ook in hart en spieren.
- Een losse verhoogde gamma-GT is weinig specifiek en komt vaak door medicijnen of alcohol.
- Hoe ernstig een waarde is, hangt af van je leeftijd, gewicht, diabetes en klachten, niet van één getal.
- Ontsteking zie je niet in het bloed, maar de FIB-4-score schat wel de kans op littekens in je lever.
- Licht verhoogde waarden door een vetlever zijn meestal geen reden om paracetamol of een antibioticum te laten staan.
Waar het over gaat
Huisarts Femke Veldman spreekt MDL-arts Matthijs Kramer, gespecialiseerd in leverziekten in het Maastricht UMC+. Hij begint met een onderscheid dat ook artsen door elkaar halen. Een leverenzymstoornis betekent dat een van de vijf standaardwaarden (ALAT, ASAT, alkalische fosfatase, gamma-GT, bilirubine) boven de normaalwaarde ligt. Dat hoeft op zich niets te betekenen. Bij een leverfunctiestoornis doet de lever zijn werk niet goed, te zien aan bilirubine of de stolling (INR). Leverfalen is zeldzaam: minder dan honderd keer per jaar in heel Nederland.
ALAT en ASAT stijgen als levercellen beschadigd raken. ASAT zit ook in hart en spieren, daarom kijkt de huisarts vooral naar ALAT. Alkalische fosfatase en gamma-GT wijzen meer op de galwegen of op medicijnen. Hoe hoog te hoog is, hangt af van wie er zit: een ALAT van 60 of 70 bij een oudere met overgewicht en diabetes is minder zorgelijk dan dezelfde waarde bij een jonge vrouw. Na een virusinfectie hoort ALAT binnen drie maanden weer normaal te zijn.
En niet één simpele waarde, maar meer wat is de klacht van de patiënt en wat is het profiel van die patiënt die voor mij zit.
Een losse verhoogde gamma-GT zegt weinig. Meestal komt het door medicijnen of alcohol, soms door een vetlever. In een tussendoorcasus mag een vrouw met een verhoogde gamma-GT haar hartmedicijn gewoon houden: het doel is haar gewicht, niet die ene waarde.
Medicijnen kunnen de lever op twee manieren schaden: voorspelbaar en afhankelijk van de dosis, zoals bij een overdosis paracetamol, of onvoorspelbaar, zoals bij sommige antibiotica (amoxicilline-clavulaanzuur, flucloxacilline, nitrofurantoïne). Na stoppen herstelt dat meestal, al kan het maanden duren. Licht verhoogde waarden bij iemand met overgewicht of diabetes passen volgens Kramer meestal bij een vetlever en zijn geen reden om paracetamol of een antibioticum te laten staan. Voorzichtig zijn is nodig bij cirrose.
Vetleverziekte, toen nog NAFLD, wordt volgens Kramer de belangrijkste oorzaak van afwijkende leverwaarden. Gemiddeld 25% van de Europese volwassenen heeft het, bij obesitas of diabetes 50 tot 80%. Of de lever ontstoken is, zie je niet aan het bloed. De FIB-4-score, berekend uit ALAT, ASAT, bloedplaatjes en leeftijd, schat wel de kans op littekens; een hoge score is een goede reden om te verwijzen. In de Verenigde Staten is vetleverziekte al de belangrijkste reden voor een levertransplantatie.
Alleen het gamma-GT, daar doen wij in de klinische praktijk nooit iets mee.
Het overgrote meerderheid van de NAFLD-patiënten met leververvetting heeft wat leverenzymstoornissen, maar heeft een prima leverfunctie.
Wat je hiermee kunt
- Heb je een vervette lever, overgewicht of diabetes, vraag je huisarts dan naar je FIB-4-score. Is die verhoogd, dan volgt volgens de Nederlandse richtlijn eerst een FibroScan of ELF-test.
- Krijg je een nieuw medicijn en heb je een vetlever, dan is dat meestal geen probleem. Heb je cirrose, vraag dan of je arts het middel heeft gecheckt, bijvoorbeeld op geneesmiddelenbijlevercirrose.nl.
- Word je na een nieuw medicijn of een virusinfectie ineens suf, verward of 'niet jezelf', terwijl je leverwaarden hoog zijn? Bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost.
Bron
Deze samenvatting schreef vetlever.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
