In het kort
- Leverwaarden meten wat er uit je levercellen lekt. Een verhoogde waarde betekent dat de cellen het moeilijk hebben, niet dat je lever kapot is.
- Bij een vetlever is vooral ALT verhoogd, vaak samen met GGT. Bilirubine en alkalische fosfatase zijn meestal normaal; zijn die wel hoog, dan is er waarschijnlijk iets anders aan de hand.
- Niet het vet maar de littekenvorming (fibrose) bepaalt je risico op ernstige leverschade.
- De FIB-4-score is een goedkope rekensom met gewone bloedwaarden. Hij laat zien wie verder onderzoek nodig heeft, zoals een FibroScan.
- Ook als je slank bent of weinig drinkt, kun je een vetlever hebben. Insulineresistentie is volgens Bingé de belangrijkste motor.
- Elke procent gewichtsverlies telt: 5% voor betere leverwaarden, 7 tot 10% voor minder ontsteking, meer dan 10% voor kans op herstel van littekens.
Waar het over gaat
De aflevering begint met een vraag van luisteraar Gert. Zijn huisarts zag licht verhoogde leverwaarden en op de echo een vervette lever, terwijl hij nauwelijks drinkt en zich niet ziek voelt. Bingé legt uit dat leverwaarden enzymen zijn die in levercellen zitten. Hebben die cellen het moeilijk, dan lekken de enzymen naar je bloed. Of dat erg is, hangt af van welke waarden verhoogd zijn, hoeveel, hoe lang al, en van je gewicht, diabetes, medicijnen en alcoholgebruik.
Bilirubine is bij een vetlever meestal normaal; is het verhoogd, laat dat dan uitzoeken. ALT is de meest leverspecifieke waarde. AST zit ook in hart en spieren en stijgt bijvoorbeeld na zwaar sporten. Bij een vetlever is ALT meestal hoger dan AST; bij schade door alcohol of bij gevorderde littekenvorming is dat vaak andersom. GGT stijgt door alcohol, al bij matig drinken, door sommige medicijnen en door een vetlever, soms als eerste. Zijn GGT en ALT allebei hoog, dan is er volgens Bingé echt iets met je lever. Alkalische fosfatase wijst vooral op de galwegen.
We kijken dus niet rechtstreeks naar je lever, maar we kijken wat er lekt uit je lever.
MASLD, vroeger NAFLD, ziet hij als een glijdende schaal: eerst vet, dan bij sommigen ontsteking, daarna littekens (fibrose) en in het ergste geval cirrose. Bij fibrose moet je wakker worden. De meeste mensen blijven halverwege, en wie op tijd begint, kan terug. Een echo toont het vet, niet hoe ernstig het is. Daarvoor is er de FIB-4-score uit leeftijd, AST, ALT en bloedplaatjes: onder 1,3 is de kans op fibrose laag, tussen 1,3 en 2,67 is het een grijze zone, daarboven volgt meestal een verwijzing. Een FibroScan meet in 5 tot 10 minuten hoe stijf je lever is.
Als oorzaken noemt hij buikvet, insulineresistentie (de centrale motor), diabetes type 2, fructose uit frisdrank, weinig beweging en spiermassa, en bepaalde medicijnen. Ook slanke mensen kunnen een vetlever hebben. Alcohol is niet de oorzaak, maar verergert de schade wel.
Zijn advies: 5% afvallen verbetert je leverwaarden, 7 tot 10% remt de ontsteking en bij meer dan 10% kan fibrose zelfs teruggaan. Eet minder bewerkt, wandel elke dag een halfuur, doe aan krachttraining, slaap genoeg en beperk alcohol. Aan je arts kun je vragen wat je FIB-4-score is, of je een FibroScan nodig hebt, of je doorverwezen moet worden, of er andere oorzaken zijn en hoe vaak je gecontroleerd wordt.
En leverfibrose, dames en heren, is het punt waarop we echt wakker moeten worden.
Leververvetting is één van de weinige chronische aandoeningen waar je zelf enorm veel impact op hebt.
Wat je hiermee kunt
- Pak je bloeduitslag erbij en zoek ALT, AST, GGT en alkalische fosfatase (in Nederland vaak ALAT, ASAT, gamma-GT en AF). Vergelijk ze met het referentiebereik dat je eigen lab erbij zet.
- Vraag je huisarts naar je FIB-4-score en of een FibroScan zinvol is. Vraag ook om een controleplan: hoe vaak bloed prikken en wanneer opnieuw meten.
- Reken uit wat 7 tot 10% van je gewicht is. Weeg je 90 kilo, dan is dat 6,3 tot 9 kilo. Combineer afvallen met elke dag een halfuur wandelen en twee keer per week krachttraining.
Bron
Deze samenvatting schreef vetlever.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
